Αρχείο Κοινωνικής Πρόνοιας Φ.Κ.Μ.

Το αρχείο των Φιλανθρωπικών Καταστημάτων Μυτιλήνης περιλαμβάνει 16 φακέλους, όπου καταγράφονται σημαντικές πληροφορίες για τη δραστηριότητα του Ιδρύματος στους τομείς της υγείας και της κοινωνικής πρόνοιας.

Στο αρχείο περιέχονται έγγραφα, που έχουν παραχθεί στο πλαίσιο λειτουργίας των ιδρυμάτων: Ξενοδοχείο ή Νοσοκομείο, Βοστάνειον Ιερόν Νοσοκομείο, Μονάδα Φροντίδας Ηλικιωμένων και Χρονίως Πασχόντων «Ο Άγιος Γεώργιος Μυτιλήνης» και Παιδικόν Ίδρυμα Χρόνιων Νοσημάτων.

Φ.Κ.Μ. και Πρόνοια

Τα Φ.Κ.Μ. ή «Ξενοδοχείο» ή «Νοσοκομείο» από την ίδρυσή τους το 17ο αιώνα προσέφεραν σημαντικότατο έργο στους τομείς της υγείας και της πρόνοιας στη νήσο Λέσβο. Οι πολλαπλές ονομασίες αναφέρονται στον ίδιο οργανισμό, καθώς εκείνη την εποχή τέτοια ιδρύματα δεν προσέφεραν μόνο στέγη, αλλά και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.

Από τα σωζόμενα λογιστικά βιβλία, πληροφορούμαστε, ότι το Νοσοκομείο διέθετε χρήματα για:

  • τη συντήρηση των κρατουμένων στις φυλακές,
  • την εξαγορά και απελευθέρωση αιχμαλώτων, που έφταναν στο νησί μετά τη σφαγή της Χίου,
  • την περισυλλογή και κρυφή νοσηλεία όσων κατέφευγαν στο νησί μετά τη σφαγή των Κυδωνιών (Αϊβαλί),
  • την ανατροφή ορφανών, αλλά και έκθετων παιδιών.

Ειδικά όσον αφορά την ανατροφή ορφανών, αλλά και έκθετων παιδιών, τα Φ.Κ.Μ. τα παρέδιδαν σε τροφούς μητέρες, οι οποίες τα μεγάλωναν επί πληρωμή μέχρι να φτάσουν σε ηλικία 7-8 ετών. Ακολούθως και με τη μέριμνα της Εφορίας, δίνονταν σε ανάδοχες οικογένειες για την περαιτέρω ανατροφή τους επί πληρωμή. Η Εφορία φρόντιζε να υιοθετούνται τα παιδιά από τις οικογένειες, με τις οποίες υπέγραφαν συμφωνητικά. Εκεί υπήρχαν ρήτρες για τη μόρφωση, την ανατροφή, την προικοδότηση και την οικονομική υποστήριξη για τις περιπτώσεις των παιδιών που απομακρύνονταν τελικά από την οικογένεια.

Φ.Κ.Μ. και Υγεία

Το παλιό Νοσοκομείο (Φ.Κ.Μ.) κατεδαφίστηκε και αναγέρθηκε εκ βάθρων με δαπάνες του Παναγιώτη Βουρναζέλλη το 1858. Τότε συστηματοποιήθηκε η κλινική περίθαλψη των φτωχών ασθενών. Το νέο Νοσοκομείο περιλάμβανε πλήρες φαρμακείο και κλίβανο, διέθετε 42 κλίνες, καθώς και παθολογικό, χειρουργικό, μαιευτικό και οφθαλμολογικό τμήμα.

Το 1924 το Νοσοκομείο ήταν δυναμικότητας 35 κλινών, διέθετε εξωτερικό ιατρείο, πλήρες φαρμακείο και τέλειες χειρουργικές εγκαταστάσεις, με κλιβάνους που βρίσκονταν σε ειδικές αίθουσες του κτιρίου. Επιπλέον, λειτουργούσαν ειδικά παραρτήματα μικροβιολογικού εργαστηρίου και ακτινολογικού. Εκτός των κύριων εγκαταστάσεων υπήρχαν παράλληλα και μαγειρεία, πλυντήρια, ιματιοθήκες, αποθήκες, διαμερίσματα της υπηρεσίας κ.ά.

Τα έσοδα του Νοσοκομείου, προέρχονταν από εισφορές πολιτών, δωρεές εύπορων Μυτιληναίων (Ζαφείρης Βουρνάζος, Ανδρέας Κατσακούλης κ.ά.), έσοδα διαχείρισης των ήδη υπαρχόντων περιουσιακών στοιχείων των Φ.Κ.Μ. και δάνεια.

Βοστάνειον Ιερόν Νοσοκομείο

Το 1935 αποφασίστηκε η δημιουργία νοσοκομείου με την ονομασία «Βοστάνειον Ιερόν Νοσοκομείο», ως ένδειξη αναγνώρισης προς τον ευεργέτη Παναγιώτη Βοστάνη. Το νοσοκομείο ιδρύθηκε σε έκταση που δωρίσθηκε από τον ιερέα Π. Σκαμιατούδα, τον Π. Λουκά και τον Π. Καψιμάλη.

Το 1960 το «Βοστάνειον Ιερόν Νοσοκομείο» παραχωρήθηκε από τα Φ.Κ.Μ. στο τότε Υπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας, με τον όρο ότι θα διατηρηθεί ο τίτλος του, με την προσθήκη μόνο του όρου «Γενικόν». Επίσης οριζόταν, ότι το νοσοκομείο θα διοικούνταν από επταμελές Συμβούλιο. Τρία μέλη του θα καθόριζε το Δ.Σ. των Φ.Κ.Μ., ένα μέλος του θα επέλεγε ο εκάστοτε Υπουργός από κατάλογο δέκα ιατρών του Ιατρικού Συλλόγου Μυτιλήνης, δύο μέλη θα ήταν δημόσιοι υπάλληλοι 4ου βαθμού, ενώ σε αυτό θα προέδρευε ο εκάστοτε Μητροπολίτης Μυτιλήνης.

Το 1936 έγιναν τα εγκαίνια του νέου Νοσοκομείου, το οποίο συντηρήθηκε από τα Φ.Κ.Μ. έως το 1962. Ακολούθως, λόγω των δυσβάστακτων δαπανών, το νοσοκομείο και ένα μέρος της περιουσίας του ευεργέτη Γεωργίου Βοστάνη δόθηκε στο κράτος.

Μονάδα Φροντίδας Ηλικιωμένων «Ο Άγιος Γεώργιος Μυτιλήνης»

Η πρώτη πτέρυγα του Γηροκομείου Μυτιλήνης θεμελιώθηκε το 1938 από το Μητροπολίτη Μυτιλήνης κ.κ. Ιάκωβο τον από Δυρραχίου, με δαπάνες εξολοκλήρου των Φ.Κ.Μ. Σκοπός της μονάδας των 34 κλινών ήταν να περιθάλψει τους φτωχούς και ανίκανους προς εργασία γέροντες της Μυτιλήνης.

Το 1960 θεμελιώθηκε η δεύτερη πτέρυγα του Γηροκομείου από το Μητροπολίτη Μυτιλήνης κ.κ. Ιάκωβο τον από Σισανίου και Σιατίστης, Πρόεδρο του Δ.Σ. των Φ.Κ.Μ. Η νέα πτέρυγα δυναμικότητας 54 κλινών ολοκληρώθηκε το έτος 1968, με δαπάνες εξολοκλήρου των Φ.Κ.Μ. Μεγάλοι ευεργέτες, οι οποίοι συνέδραμαν, ώστε να αποπερατωθούν οι δυο πτέρυγες του κτιρίου υπήρξαν οι Ν. Μητρέλιας, Ο. Αντωνιάδης, Ι. Μιχελής και Ν. Πετρόπουλος.

Το 1990 θεμελιώθηκε η τρίτη πτέρυγα του Γηροκομείου από το Μητροπολίτη Μυτιλήνης κ.κ. Ιάκωβο Φραντζή και Πρόεδρο του Δ.Σ. των Φ.Κ.Μ. Τα έξοδα ανέγερσης ανέλαβαν τα Φ.Κ.Μ. Η νέα πτέρυγα έχει δυναμικότητα 26 κλινών είναι πολυτελούς κατασκευής και αποτελεί ενιαίο κτίριο με τις δύο προϋπάρχουσες. Η σημερινή δυναμικότητα του Γηροκομείου είναι 114 κλίνες, ενώ στους τροφίμους του ιδρύματος παρέχεται στέγη, τροφή, ιατρική και φαρμακευτική περίθαλψη και ψυχοκοινωνική κάλυψη. Μεγάλοι ευεργέτες της τρίτης πτέρυγας υπήρξαν οι Αφοί Κουτσογιάννη, το Νομαρχιακό Ταμείο του Νομού Λέσβου και διάφοροι άλλοι δωρητές. Ένα ποσοστό 6% επί του συνολικού εισοδήματος του Γηροκομείου στηρίζεται σε δωρεές από την Ελλάδα ή το εξωτερικό.

Παιδικόν Ίδρυμα Χρόνιων Νοσημάτων

Το «Παιδικόν Ίδρυμα Χρόνιων Νοσημάτων», που επίσης υπάγεται στα Φ.Κ.Μ., λειτούργησε από το 1967 μέχρι το 1985. Το ίδρυμα δημιουργήθηκε στο χώρο, όπου από το 1914 έως το 1966 λειτουργούσε το «Προσφυγικόν Νοσοκομείο», το οποίο είχε κτιστεί για να εξυπηρετήσει τους πρόσφυγες που κατέφυγαν στη Μυτιλήνη μετά τους διωγμούς του 1914.

Το «Παιδικόν Ίδρυμα Χρόνιων Νοσημάτων» είχε συνολικά 25 κλίνες και παρείχε περίθαλψη σε άπορα ανήλικα παιδιά, τα οποία έπασχαν από χρόνια και ανίατα νοσήματα. Το κτίριο φιλοξενεί σήμερα το Πανεπιστημιακό Πειραματικό Γυμνάσιο Μυτιλήνης «Γιάννης και Αριστείδης Δελής».